Author: admin

 

One of the peoples that for centuries have preserved their ethnic characteristics, languages ​​and traditions located in the north of the Republic of Azerbaijan, in the foothills of the mountains of the Greater Caucasus, at an altitude of 2000 meters above sea level, are Jecks. The village of Jeck is located 35 km south-west of the city of Guba, on the banks of the Gudyalchay River.
The customs and traditions of the Jecks, one of the aboriginal peoples of Azerbaijan and one of the ancient Albanian tribes, are closer to the traditions of the Oghuz Turks. They are associated with other peoples, especially with the national ethnic groups living in Azerbaijan, and especially with the peoples of the “Shahdag group” Buduglu, Alikli, Haputlu, Khinaligli, Kyrgyz, Yerguchlu and they have very broad kinship ties.
Historically, the main occupations of the nomads were animal husbandry agriculture, and weaving.Men were mainly engaged in sheep breeding, while women were engaged in weaving carpets, palazs, rugs, socks and shawls. “Jeck carpets” belong to the mountainous part of the Guba group of Azerbaijani carpets. As in other Shahdag settlements, the village of Jeck has a large number of more than 25 ancient shrines and places of worship.Thus, the mosque of Abu Muslim and Ateshgah still operates today. It should be noted that the mosque of Abu Muslim is found in both the villages of Khinalig and Gryz.
The policy of ethnic cleansing and genocide purposefully pursued by the Armenian Dashnaks in the lands of Azerbaijan also affected the Jecks. Thus, during the genocide committed by Armenians in April-May 1918, one of the villages damaged and looted in Guba district was Jeck . This fact, like other Shahdag people, had a serious impact on the demographic development of the Jecks.

 

1920-ci ilin yazında Qarabağda və Zəngəzurda ermənilərin yenidən fəallaşmasına görə şimal sərhədini müdafiə edən Azərbaycan ordu hissələri – Quba, Bakı piyada alayları, tatar süvari alayının bölmələri Qarabağa göndərilmiş, nəticədə şimal sərhədləri müdafiəsiz qalmışdı. Yaranmış yeni hərbi şərait Azərbaycan üçün başqa bir təhlükə – bolşevizm təhlükəsini yaratdı. Bolşevik qoşunlarının cənuba doğru irəliləməsi ilə bu təhlükə reallığa çevrildi. Azərbaycan ordu hissələri Qarabağda və Zəngəzurda hərbi əməliyyatlar apardığından, şimaldan XI Qırmızı ordunun Azərbaycana maneəsiz daxil olaraq qısa zamanda Bakının tutması üçün şərait təmin olunmuşdu. Bunu Qırmızı ordu komandanlığı da əla bilirdi. Bakıdakı siyasi şərait, hakimiyyət böhranı da təcavüz imkanlarını artırırdı. Rusiyanın bolşevik rəhbərliyi Azərbaycanın şimal sərhədlərinin mühafizəsi haqqında müfəssəl məlumatlara malik idi. Bunu Qırmızı ordunun tərkibində olan və sonralar bu hadisələri qələmə almış İ.Dudin də öz xatirələrində qeyd edir

1920-ci il martın 28-də Petrovsk şəhəri XI Qırmızı ordu tərəfindən ələ keçirildi. Bolşevik rejiminin Şimali Qafqazda denikinçi qüvvələrə qalib gəlməsindən sonra Bakıda və digər bölgələrdə olduğu kimi quba qəzasında da yerli bolşeviklər Rusiyadan, eləcə də Bakı bolşeviklərindən hərbi-siyasi, maliyyə dəstəyi alaraq Azərbaycan dövlətçiliyinə qarşı açıq-aşkar təxribat fəaliyyətinə keçdilər. Baş nazir N.B.Yusifbəylinin daxili işlər nazirinə göndərdiyi 8 mart 1920-ci il tarixli məktubda Dağıstan bolşeviklərinin Azərbaycan bolşeviklərindən insani və maddi yardım aldıqları bildirilir, ondan bolşeviklərin Azərbaycandan Dağıstana və əksinə maneəsiz keçməsinin qarşısını almaq üçün bütün tədbirlər görmək tələb olunurdu

Rusiyada vətəndaş müharibəsinin gedişində bolşeviklərin qələbəsindən ruhlanan yerli bolşeviklər də baş qaldırmışdı. Bolşeviklər hətta Quba qarnizonunun əsgərləri arasında belə açıq təbliğat aparırdılar. Bunu Quba qəza rəisi Talıbxanov Bakı qubernatoruna 11 mart 1920-ci il tarixli məktubunda təsdiq edirdi  Qarnizonda hətta bolşeviklərin öz partiya özəyi belə mövcud idi. Bolşeviklərin əsgərlər arasında təbliğatının qarşısını almaq məqsədi ilə qarnizon rəisi Məmmədbəyov dvizyon komandiri ilə birgə təbliğatçıların müəyyənləşdirilib cəzalandırılması üçün fövqəladə tədbirlər görməyə başlamışdı. Qarnizon əsgərlərini bolşevik təbliğatının təsirindən qorumaq üçün onlar təcrid olunmuş, əsgərlərin müxtəlif pritonlara, çayxanalara getməsi, eləcə də kazarmalara kənar şəxslərin daxil olması qadağan edilmişdi.

Bolşeviklərin Azərbaycana daxil olmasının qarşısını almaq məqsədilə Quba qəza rəisi Ağabəyovun sərəncamı ilə qəzanın Dağıstanla sərhədboyu iki yerdə – Yalama və Xəzrə rayonlarında mühafizə təşkil olunmuşdu. Yalamada mühafizəni yerli sakinlərdən ibarət 20 nəfərlik dəstə Ləcət və Xudat kəndlərində həyata keçirirdi. Xəzrədə də sərhəd xalq milisi və post mühafizəçiləri tərəfindən qorunurdu. Qusar pristavına mühafizə üçün yerli sakinlərdən milisə kömək məqsədilə dəstə yaratmaq tapşırılmışdı. Qəza rəisi tərəfindən sahə rəislərinə sərhədin mühafizəsinə diqqəti artırmaq üçün müvafiq göstərişlər də verilmişdi. Qəzanın daxilində bolşeviklərlə mübarizə aparmaq, bolşevik təbliğatı aparan şəxslərin fəaliyyətinin qarşısını almaq üçün tədbirlər gücləndirilmişdi.

Azərbaycan işğalı ərəfəsində XI Qızıl ordu hissələri artıq Dərbənddə idi və zirehli qatarlarla Dərbəndlə Samur çayı üzərindəki körpü arasında manevr edərək dəmiryolu xəttini qoruyurdular. Qırmızı ordunun şəxsi heyəti 72472 nəfərdən ibarət idi. İşğal ərəfəsində Quba bolşevikləri də fəallaşmışdılar. AKP MK göstərişi ilə antidövlət ünsürlərdən ibarət silahlı dəstələr təşkil olunmuş, silahlı üsyan qərargahı yaradılmışdı. Mühafizəsiz qalmış sərhədin qorunmasında Qubadakı hərbi hissələrin və yerli könüllü dəstələrin köməyindən istifadə olunması qərara alınmışdı. 4-cü Quba piyada alayının komandiri vəzifəsini icra edən kn. N.Tumanovun Ə.A.Şıxlinskiyə verdiyi məlumata görə Xaçmazdakı hərbi hissələri gücləndirmək və düşmən haqqında məlumat almaq, kəşfiyyat işlərini təşkil etmək üçün buraya qubalılardan ibarət 4 rota, 3 №-li zirehli qatar, Yalamadan isə 70 nəfər göndərilmişdi.

1920-ci ilin aprelin 27-ə keçən gecə işğalçı qoşunlar 5 zirehli qatarla Azərbaycan sərhədini pozaraq müstəqil dövlətə qarşı hərbi təcavüzə başladılar. Yalamada, daha sonra Xudat və Xaçmaz stansiyalarında Azərbaycan ordusunun azsaylı bölmələri onlara müqavimət göstərsələr də qüvvələrin qeyri-bərabərliyi ücbatından işğalçı qoşunların qabağını almaq mümkün olmadı.

Şimal sərhədində yalnız 3 min qüvvə var idi və bu qüvvə sərhəd boyunca səpələnərək əsasən Qusar-Quba-Xudat rayonunda yerləşdirilmişdi. Praporşik Babayevin komandanlığı altında iki rota, pulemyot komandası və atlı divizyonu qeyri-bərabər döyüşlərdən sonra geri çəkilmək məcburiyyətində qalmışdı. Ləcət keçidində, Xudat stansiyasında da düşmənə müqavimət göstərilsə də onun qarşısını almaq mümkün olmadı. Zirehli qatarın ardınca aprelin 27-də səhər erkən Qırmızı ordunun 7-ci süvari və 31-ci piyada diviziyaları da sərhədi keçərək Quba qəzasının Qullar kəndinə daxil oldular. Qusar qarnizonu müqavimətsiz təslim oldu. Həmin gün 7-ci diviziyanın süvari polkları Quba şəhərini zəbt etdilər. Y.Tokarjevskinin yazdığına görə Qubada və Qusarda Azərbaycan ordusunun 31 zabiti və 500 əsgəri əsir götürülmüş, ümumiyyətlə isə müdaxilə zamanı 5 min əsgər əsir düşmüşdü.

Beləliklə, bir gün ərzində Quba qəzasının bütün ərazisini ələ keçirən işğalçı qoşunlar qısa müddətdə Azərbaycanın bütün ərazisini də tutaraq müstəqil dövlətin – Azərbaycan Cümhuriyyətinin varlığına son qoyurlar. Həmin dövrdə Quba qəzasında yerləşən Azərbaycan ordusunun bölmələri XI Qırmızı ordunun 20-ci diviziyasına tabe etdirildi. Bununla da Quba diyarı özünün yeni mərhələsinə – sovet dövrünə qədəm qoydu.

Cümhuriyyət dövrində yaradılmış bütün hakimiyyət strukturlrının ləğvinə qərar verildi. Qəza İnqilab komitəsinin 3 may 1920-ci il tarixli qərarı ilə bütün əksinqilabi partiya və təşkilatların fəaliyyəti qadağan edildi. Elə həmin gün F.abbasovun sədrliyi ilə AK(b)P Quba qəzası komitəsi yaradıldı.

Çevrilişdən sonra Azərbaycanda yaradılan və bütün dövlət hakimiyyətini öz əlində cəmləşdirən Azərbaycan Müvəqqəti İnqilab komitəsi və Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin tərkibi azərbaycanlılardan təşkil olunsa da bu, zahiri xarakter daşıyırdı, yeni yaradılmış sovet respublikası Moskvadan idarə olunurdu. Bolşeviklər xalqın adından çıxış edərək yaranmış dövləti proletar diktaturası adlandırırdılar. Bu isə hakim bolşevik partiyasının hökmranlığına bir növ siyasi pərdə idi. Gerçək hakimiyyət RK(b)P-nin yerli təşkilatı olan AK(b)P-yə məxsus idi. Əsas özəyi qeyri-millətlərdən, əsasən rus və ermənilərdən ibarət olan Azərbaycan K(b)P və Bakı partiya təşkilatı respublikanın ictimai-siyasi həyatında aparıcı rol oynayırdı. Azərbaycanda Kommunist Partiyası diktaturasını təmin edən amillərdən biri də buradakı rus ordu hissələri idi. Aprel işğalından sonra respublikanın müstəqilliyi tam formal xarakter daşıyırdı.

Milli hökumətin süqutundan sonra Azərbaycan xalqına qarşı qırmızı terror başladı. “Əksinqilabi sabotaj və möhtəkirliyə qarşı mübarizə” üzrə Fövqəladə Komissiya (FK) təşkil edildi, Ali inqilabi tribunal yaradıldı. Dövlət təşkilatlarının və ictimai təşkilatların fəaliyyətinə nəzarət etmək üçün 1920-ci il iyunun 9-da Fəhlə-Kəndli Müfəttişliyi təsis edildi. Bu işdə onlara xüsusi səlahiyyətlər verilmişdi. Belə ki, Fövqəladə Komissiya və Ali inqilabi tribunalın işi heç bir qanunvericilikdə məhdudlaşdırılmırdı, onların qərarı və hökmü qəti idi, dərhal həyata keçirilirdi. Bu təşkilatlar birbaşa ordu komandanlığına və mərkəzə – Moskvaya tabe idi. Ona görə həmin təşkilatların fəaliyyətinə Azərbaycan hökuməti demək olar ki, nəzarət edə bilmirdi. Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin ilk günlərindən başlayaraq XI ordunun xüsusi şöbəsi kommunistlərdən başqa bütün mövcud siyasi qüvvələrə, hətta liberal əhval-ruhiyyəli adamlara, ziyalılara belə amansız divan tutmağa başladı. Bəzi məlumatlara görə Azərbaycanda 1920-ci ilin aprelindən -1921-ci ilin avqustuna qədər 48 min insan güllələnmişdi.

Bütün bu acı tarixi həqiqətlər xalqımızın mübarizə əzmini, müstəqillik ideyalarını boğa bilmədi. 1991-cı ildə xalqımız yenidən müstəqilliyinə qovuşdu və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi olan günü-gündən çiçəklənən bugün hər birimizin fəxr etdiyimiz dövlətimizi-Azərbaycan Respublikasını qurdu.

 

İSTİFADƏ EDİLMİŞ ƏDƏBİYYAT

1. Дудин И. Прорыв бронепоездов, Б., Азернешр, 1970, 67 с.
2. ARDA, f. 894, s. 7, iş 18
3. ARDA, f. 894, s. 7, iş 18
4. ARDA, f. 894, s. 7, iş 26
5. ARDA, f. 894, s. 7, iş 32
6. Süleymanov M.S. Azərbaycan Ordusu (1918-1920). B., Hərbi nəşriyyatı, 1998, 488 s.
7. Азербайджанская Демократическая Республика (1918-1920). Армия. (Документ и материалы). Б., Азербайджан, 1998, 440 с.
8. Токаржевский Е.В. Из истории иностранной интервенции и гражданской войны в Азербайджане. Б., Изд. АН, 1957, 332 с. Токаржевский Е.В. Из истории иностранной интервенции и гражданской войны в Азербайджане. Б., Изд. АН, 1957, 332 с. İbrahimli.X.C. Azərbaycan siyasi mühacirəti (1920-1991),  : Elm,1996, 305 s.
9. R.M. Azərbaycan rəhbərliyində ixtilaflar və daxili siyasi çəkişmələr (1920-1925) B., Elm, 2007, 196 s.

 

 

Dear viewers! In the museum of the complex we present you a photo of a black marble stone erected in the center of the hall in honor of the victims of the tragedy who were brutally killed during the genocides in various regions of Azerbaijan.

Dear viewers! We present you a description of the map of Azerbaijan before 1920, located in one of the sections of the museum in the Genocide Memorial Complex. On the map, the regions where genocides were committed by the Armenian Dashnaks in 1918 are labled with red marks.

Among the documents collected by the EIC, and a photograph taken by a member of the commission, Belarusian photographer Lev Dashkeevich, was a photograph of the Juma mosque in Shamakha, which dates back to the 8th century. Historical and cultural monument of the people of Azerbaijan, “Juma” mosque was recognized as one of the oldest Muslim temples not only in the South Caucasus, but also in the Middle East.
Mosque destroyed during earthquake in Shamakhi and which was rebuilt several times, was seriously damaged during the 1918 genocide in Shamakhi. So, during the March genocide in Baku, representatives of the Dashnaktsutyun party in Shamakhi, led by Stepan Lalayan, launched genocide against the peaceful Muslim population, during which Armenian Dashnaks burnt the Juma mosque together with 1800 civilians, including women , children and the elderly. Numerous rare manuscripts and books were destroyed during the fire. Traces of this fire committed by the Armenian Dashnaks can still be seen on some walls of the mosque.
In 2009, President of the Republic of Azerbaijan Ilham Aliyev issued a decree on the overhaul of this important historical and architectural monument, and in 2013, after reconstruction, it was inaugurated. Today this historical place serves as a mosque.

On the ethnic map of the world there is only one Khinalig village and the only Khinalig language
that belongs to the Guba region of the European part of Azerbaijan. The Khinalig people are the oldest inhabitants of Azerbaijan, and the village of
Khinalig is one of the highest settlements in the world. Local residents consider the village of Khinalig a sacred place that protects them from all evils and evil forces. The inhabitants of Khinalig, with a population of about 400 houses and 3,000 people, still preserve their ancient way of life and traditions.
According to historical sources, the inhabitants of Khinalig were one of the ancient tribes of Caucasian Albania. Because of its
location, this ethnic group belongs to the Caucasian language group and is called “Shahdag peoples” in historical and ethnographic literature . In addition to the official Azerbaijani language, local residents communicate in the Khinalig language, which is unique in the world and which is spoken
and understood only by them. Khinalig language is included in the list of endangered languages ​​by UNESCO.
The population of the village of Khynalyg is mainly engaged in animal husbandry, cattle breeding, vegetable growing. At the same time, local residents are engaged in carpet,palas weaving, weaving patterned clothing, shawls, colored socks. In Khinalig was popular wool scarf. It was bought in the surrounding villages for the manufacture of
outerwear. Chukha, made from wool shawls, was once the national costume of rich people in villages. Other activities of the villagers are collecting
and drying medicinal herbs, which are widely used in medicine and in the kitchen.
According to historians, the village of Khinalig was built before
our era. The ancient Greek scholar Strabo in his 17-volume book “Geography” notes that in Caucasian Albania there are 26 Albanian tribes, each of
which speaks its own language. The people of Khinalig are probably one of the 26 tribes. In other words, the inhabitants of Khinalig are aborigines
who have lived in the Caucasus for thousands of years.
The 5000-year-old village of Khinalig, located at an altitude of 2300 meters above sea level,
is included in the list of world-famous historical monuments of UNESCO and resembles an open-air Museum in Azerbaijan. This village, called “Island
in the mountains”, is located 57 km from the district center. You can also see tourists from all over the world. The antiquity, history, architecture
and geographical structure of the village attract the attention of tourists, especially the unique way of life of the residents of khinalyg.
Currently, this village is part of the Khinalig state historical, architectural and ethnographic reserve, protected and promoted throughout the
world.