1832-ci il Erməni qaçqınların Suriyadan Qafqaza köçü Rəssam : A. Petrov
1918-ci ildə Azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımı faktları
• 1918-ci ildə yaradılmış Fövqəladə Təhqiqat Komissiyası tərəfindən (tərkibində müxtəlif millətlərin hüquqşünasları olmaqla) toplanmış 36 cildlik sənədlər;
• 2011-ci ildə Fransa arxivlərindən Azərbaycana gətirilmiş soyqırımı hadisələrini özündə əks etdirən 102 fotoşəkil;
• Dövrün mətbuatı, şahid ifadələri;
• 2007-ci ildə Quba şəhərində 1918-ci il soyqırımına aid kütləvi məzarlığın aşkarlanması.
"Lev Tolstoyun qızı erməni vəhşilikləri haqqında" sənədli material İran qəzetində.
Murtuza Axundzadə
Murtuza Axundzadə 1877-ci ildə Quba qəzasında tacir ailəsində anadan olmuşdur. O, Qubada seçilən və fəallığı ilə tanınan ziyalılardan biri olmuşdur. Buna görə də 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yarananda Quba sakinləri onu parlament üzvlüyünə layiq bilmişdilər.
Murtuza bəy Axundzadə “Müsavat”fraksiyasına daxil olmuş və parlamentin 96 üzvündən biri olmuşdur. Bu zaman onun 41 yaşı vardı.
Məlum olduğu kimi 1920-ci ilin aprelin 28-də Cümhuriyyət Parlamenti müəyyən şərtlərlə hökuməti bolşeviklərə təhvil vermişdir. Bundan sonra bolşeviklər heç bir şərtə əməl etməmişdir.Belə ki, yeni yaradılan Sovet hakimiyyəti Xalq Cumpuriyyətinə mənsub insanları təqib etməyə, qətlə yetirməyə başlamışdır.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə bağlı hər kəs ya yenidən qayıdıb nəyisə dəyişə bilmək üçün gizli yolla ölkəni tərk edir, ya da müxtəlif yollarla bolşevik-daşnaklar tərəfindən məhv edilirdilər.
Bu zamanda suiqəsd və gülllələnmələr sanki həyat tərzinə çevrilmişdir. Dövrün ziyalılarının bir çoxu Nargin adasında “xalq düşməni” damğası ilə güllələnmişlər.
Tarixin şərəfli salnaməsinə adını yazdıran fədakar ziyalılardan biri də 1920-ci ildə “xalq düşməni” kimi güllələnən Murtuza bəy Muxtarov idi. Yalnız 72 il sonra Murtuza bəy bəraət hökmünü almışdır.
Çəmbərəkənd qəbristanlığı necə məhv edildi
1939 -cu ilin ortalarında partiyanın mərkəzi komitəsi tərəfindən Bakıda abadlıq,tikinti işləri aparmaq barədə qərar qəbul edilmişdi.
Qərarın yerinə yetirilməsi Bakı Sovetinə tapşırılmış, bunun üçün də tikinti-quraşdırma idarələrinə lazımi göstərişlər verilmişdi. Bakının əsasən dağətəyi və dağüstü ərazilərini sahmana salmaq ,küçə və meydanlarda uçuq -sökük evlərin yerində təzə binalar tikmək, bağ salamaq nəzərdə tutulurdu. Bakı şəhərin hansı ərazilərinin dağətəyi və dağüstü hesab olunduğu hamıya məlum idi. Bu ərazilər qədim vaxtlardan bakılıların yaddaşında ” yuxarı məhəllələr ” kimi qalmışdı. Bunu bilməyən yox idi! Həmin dönəm Ağababaov ( Ağababyan ) Bakı Sovetinin sədri təyin edilmişdir. Respublikanın beynəlmiləlçi rəhbərlərinin istəyi ilə bu vəzifəyə təyin olunan Ağababyan ,Bakıda ermənilərin yaşadığı əraziləri abadlaşdırır və məqsədinə nail olurdu.
Bakının Dağüstü park deyilən ərazisində qədim qəbristanlıq yerləşirdi. Mart soyqırımında, ermənilər tərəfindən öldürülən azərbaycanlıları həmin ərazidə dəfn etmişdilər. Çəbərəkənd qəbristanlığını yox etmək üçün xüsusi göstərişlə həmin ərazidə park salınır. Bununla da tarixi qan yaddaşımız olan bir ərazi yox edilir.
Mənbə:
Tarixçi, tədqiqatçı Elmar Həsənli
1918-cı ildə erməni daşnaklara qarşı yerli müqavimət hərəkatında mübarizə aparmış fəal döyüşçü Hüseyn Musayev
1879-cu ildə Şamaxı şəhərində anadan olmuş Hüseyn Məmməd oğlu Musayev 1917-1918-ci illərdə erməni daşnaklarının Quba qəzasında törətdikləri soyqırımının canlı şahidi olmuşdur. O, “Qanlı dərə”də Hamazaspın quldur dəstələrinə qarşı qəhrəmancasına döyüşənlərdən biri idi.
1911-1921-ci illərdə Quba qəzasının Qusar nahiyəsində yaşamış və fəaliyyət göstərmiş Hüseyn Musayev həmin dövrdə nahiyənin Ukur və Həzrə kəndlərində 2 sinifli məktəblər tikdirmiş, Əliməmməd Mustafayev və Cavad Axundzadə kimi məşhur ziyalılarla birlikdə həmin məktəbdə müəllim işləmişdir. 1921-1924-cü illərdə Quba Qəzası Xalq Maarif Şöbəsinə rəhbərlik edən Hüseyn Musayevin burada məktəblər şəbəkəsinin və savadsızlığın ləğvi kurslarının təşkilində böyük rolu olmuşdur. 1921-ci ildə Quba qəzası nümayəndələrindən biri kimi V.İ.Leninin qəbulunda olmuş Hüseyn Musayev 1918-ci ildə erməni daşnaklarının Qubada törətdikləri soyqırımları barədə bolşevik rəhbərinə ətraflı məlumat vermişdir. Qasım İsmayılov və yoldaşları Hüseyn Musayevin bu cəsarətinə heyran qalmışlar. (Mənbə: Müzəffər Məlikməmmədov”Qanlı Dərə” kitabı.səh. 242 )
Qarabağ abidələrini taniyaq və tanıdaq!” layihəsi çərçivəsində təqdim olunur
Bu İrəvan xanlığı (1747-1828 ) dönəmində İrəvan şəhərində inşa edilmiş Abbas Mirzə məscididir. Tarixi İrəvan şəhərində ermənilər məskunlaşdıqdan sonra xüsusilə Sovet dönəmində bu müqəddəs məkan dağılmış, baxımsızlıqdan sökülmüşdür. Günümüzdə yeni tikilmiş evlərin arxasında Məscidin yalnız çöl divarının bir hissəsin qalıqları gizlənib qalmışdır.
Kompleksin bələdçisi “İLİN AKTİV GƏNCİ” nominasiyasında diplom ilə təltif olunmuşdur.
2020 ci il ərzində vətənpərvərlik ruhunda işlərinə və milli mənəvi dəyərlərin təbliğində fərqləndiyinə görə Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi”nin əməkdaşı Abutalib Turabov Azərbaycan mədəniyyəti layihəsi çərçivəsində İsayev qrupun təşkilatçılığı ilə keçirilən “İLİN AKTİV GƏNCİ” nominasiyasında diplom ilə təltif olunmuşdur.
"Qarabağ abidələrini tanıyaq və tanıdaq!” layihəsi çərçivəsində təqdim olunur: AĞDAM CÜMƏ MƏSCİDİ.
Məscid binası1868-1870-ci illərdə inşa olunmuşdur. Dini abidənin memarı Kərbəlayı Səfixan Qarabaği olmuşdur.Məscid iki minarəli və ikimərtəbəlidir. Məscid binası daşdan, binanın fasad hissəsinin künclərindən qalxan minarələr isə kərpicdən hörülmüşdür.
Ağdam şəhəri 1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur, Azərbaycan memarlığının incilərindən sayılan Ağdam Cümə məscidi də erməni təcavüzünün qurbanına çevrilmişdir. Məscidin minarələri daxildən sökülmüş, tavanı bir neçə yerdən uçurulmuş, dizayn və yazıları pozulmuşdur.
Dini abidə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 02 avqust 2001-ci il tarixli 132 №-li qərarı ilə Ölkə əhəmiyyətli daşınmaz Tarix və Mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilmişdir.
II Qarabağ savaşında Ağdam rayonu erməni işğalından azad edilmişdir. Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Ağdam cümə məscidini ziyarət etmiş və məscidə müqəddəs Məkkə şəhərindən gətirilmiş Qurani Kərim kitabı hədiyyə etmişdir.
Prezident cənab İlham Əliyevin qətiyyəti, dövlətçiliyimizin uğurları və inkişaf prespektivləri mövzusunda videokonfrans keçirilmişdir
24 dekabr 2020-ci il tarixdə Yeni Azərbaycan Partiyasının Quba rayon təşkilatında Prezident cənab İlham Əliyevin qətiyyəti, dövlətçiliyimizin uğurları və inkişaf prespektivləri mövzusunda videokonfrans keçirilib. Konfransda Quba şəhərində Soyqırımı Memorial Kompleksinin direktoru tarix üzrə fəlsəfə doktoru Rəxşəndə Bayramova və Kompleksin Elmi araşdırmalar və ekspozisiya şöbəsinin bir qrup əməkdaşı iştirak etmişlər. Konfransın işində Prezident cənab İlham Əliyevin fəaliyyəti və Vətən müharibəsində qazanılan Böyük Zəfər barədə məruzəçilər tərəfindən geniş müzakirələr aparılmışdır.
TARİX YAZAN SƏRKƏRDƏ! Bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin ad günüdür.
Bu münasibət ilə cənab Prezidentə uzun ömür, möhkəm cansağlığı, firavanlıq, ölkəmizin rifahı naminə qarşıya qoyduğu yeni məqsədlərə nail olmasında uğurlar diləyirik.
Azərbaycanın görkəmli şairəsi, “Xan qızı” adı ilə el arasında tanınan Xurşidbanu Natəvana məxsus ikimərtəbəli ev Şuşa şəhərində yerləşən XVIII əsrə aid tarix-memarlıq abidəsidir.
1930-cu illərin əvvəllərində Azərbaycan vokal sənətinin banisi Bülbülün təşəbbüsü ilə Azərbaycanda yaradılan ilk uşaq musiqi məktəbi olan Şuşa Musiqi Məktəbi bu binada fəaliyyətə başlamışdır. 1984-cü ildən məktəb Şuşa şəhər Niyazi adına Uşaq İncəsənət Məktəbi adlandırılmışdır.
1987-ci ildə binada əsaslı təmir və bərpa işləri aparıldıqdan sonra Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin Xurşidbanu Natəvan adına Qarabağ filialı burada fəaliyyətə başlamışdır.
1992-ci ilin may ayının 8-də Şuşa şəhəri Ermənistan Respublikasının silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edildikdən sonra muzeydə toplanmış yüzlərlə nadir sənət incisi, rəsm əsərləri, xalçalar, miniatürlər, xatirə əşyaları, arxeologiya nümunələri işğalçılar tərəfindən dağıdılaraq qəsb edilmişdir. II Qarabağ savaşı geri qaytarılan doğma Şuşamızın nadir incisi Xan qızı Natavana məxsus xüsusi orlamentli evin yenidən bərpa edilərək öz statusuna uyğun istifadə olunacağına əminik!
