Səfir Azərbaycanın tarixi həqiqətləri, son iki əsrdə torpaqlarımızda törədilmiş, nəticədə isə minlərlə sivil və günahsız insanların soyqırımlara məruz qalmasını əks etdirən tarixi sənədlər, fotoşəkillər ilə tanış olmuşdur. Daha sonra səfir muzeyin Xatirə kitabında maarifləndirici ekskursiyanın təşkili üçün minnətdarlığını qeyd etmişdir.
Qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin xüsusi sərəncamı ilə fəaliyyətə başlamış Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi”ni bu günədək 1 milyona yaxın insan ziyarət etmişdir. Ziyarət edənlərin 170 mindən çoxunu xarici vətəndaşlar təşkil edir. İndiyədək ölkəmizdə fəaliyyət göstərən xarici ölkələrin (İsrail, Amerika Birləşmiş Ştatları, Yaponiya, Koreya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və s.) bir çox fövqəladə və səlahiyyətli səfirləri Memorial Kompleksə təşrif buyuraraq 1918-ci ildə azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımların əyani şahidi olublar.
“Heydər Əliyev ili” və 31 mart azərbaycanlıların soyqırımının 105-ci ildönümü ilə əlaqədar Sumqayıt Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzində “Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1998-ci il 26 mart tarixli azərbaycanlıların soyqırımı haqqında fərmanının tarixi əhəmiyyəti” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib.
Təhsil mərkəzinin müəllim və tələbə heyətinin iştirakı ilə keçirilmiş tədbirdə əvvəlcə Ulu Öndər Heydər Əliyevin və 1918-ci il soyqırımı qurbanlarının xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.
Çıxış zamanı natiqlər qeyd ediblər ki, azərbaycanlılara qarşı 1918-ci ildə baş vermiş soyqırımlarla bağlı Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən imzalanmış 1998-ci il 26 mart tarixli fərmanla bu hadisələrə siyasi qiymət verilib.
Bildirilib ki, XX əsrdə azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımlara Ulu Öndər tərəfindən siyasi qiymətin verilməsi milli yaddaşın möhkəmləndirilməsində böyük rol oynayıb.
Tədbirin sonunda azərbaycanlıların soyqırımına həsr edilmiş videoçarx nümayiş olunub.
Növbəti tədbir Sumqayıt şəhər 26 №li tam orta məktəbinin müəllim və yuxarı sinif şagirdlərinin iştirakı ilə Heydər Əliyev Mərkəzində keçirilib.Geniş məzmunlu məruzə ilə çıxış edən Kompleks əməkdaşı Səriyyə Abidova tədbir iştirakçılarını soyqırımı hadisələrini əks etdirilən kitab, foto-şəkillər, arxiv sənədlərinin surətləri və digər materiallarla da tanış edib. Məruzəçi qeyd edib ki, Azərbaycan Respublikası müstəqillik qazandıqdan sonra xalqımızın tarixi keçmişinin obyektiv mənzərəsini yaratmaq imkanını əldə etməsi məhz Ulu öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti sayəsində olmuşdur. Uzun illər gizli saxlanılan, üzərinə qadağa qoyulmuş həqiqətlər açılır, təhrif edilmiş hadisələr özünün əsl qiymətini almışdı. Heydər Əliyev 1998-ci il martın 26-da “31 martı Azərbaycanlıların Soyqırımı günü” kimi qeyd edilməsi haqqında fərman imzalamışdır. Fərman imzalandığı tarixdən etibarən hər il 31 mart azərbaycanlıların soyqırımı günü kimi qeyd edilir və hər azərbaycanlı tərəfindən soyqırımı qurbanlarının xatirəsi ehtiramla anılır.

Qarabağ xanlığının əsasını qoymuş Pənahəli xanın nəslindən olan Behbud xan Cavanşir 1877-ci ildə Tərtər qəzasının Azad Qaraqoyunlu kəndində anadan olub. Alman, ingilis, fransız, rus, gürcü və erməni dillərini mükəmməl bilən Behbud xan 1890-cı ildə alman dili təmayüllü Tiflis Realnı Məktəbinə daxil olmuş, daha sonra Almaniyadakı Frayberq Dağ-Mədən Akademiyasını bitirmişdir.
AXC dövründə, 1918-ci il iyunun 17-də Behbud xan Cavanşir Gəncədə Fətəli xan Xoyskinin yaratdığı II Hökumət kabinetində daxili işlər naziri vəzifəsini tutmuşdur. Nazirliyə rəhbərlik etdiyi dövrdə o, ölkədə anarxiyaya son qoymaq, qanunvericiliyi və vətəndaş təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə mühüm addımlar atmışdı.
1918-ci il oktyabrın 6-da hökumətin tərkibində kabinetdaxili dəyişikliklərdən sonra da o, bir çox məsul vəzifələrdə çalışmışdır. Eyni zamanda B.Cavanşir Azərbaycan Milli Şurasının Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanununa əsasən Cümhuriyyət Parlamentinə üzv seçilmiş, “Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti”nin rəhbərlərindən biri, eləcə də Müsəlman Milli Şurası Müvəqqəti İcraiyyə Komitəsinin üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir.
1921-ci il iyulun 18-də Behbud xan Cavanşir “intiqam və düşmənçilik” hisslərini başlıca fəaliyyət prinsipinə çevirmiş erməni terroristi tərəfindən İstanbulda qətlə yetirilmişdir. Erməni xəyanətinə bələd olan Behbud xanın ölüm ayağında olarkən son sözləri belə olmuşdur: “Mənim şəxsi düşmənim yoxdur. Məni ancaq ermənilər vura bilərlər”.
Tədbirdə çıxış edən natiqlər ermənilər tərəfindən Azərbaycan xalqına qarşı son 2 əsrdə həyata keçirilmiş soyqırımı və deportasiya siyasətinin mahiyyəti, tarixi kökləri barədə məlumat veriblər. Bildirilib ki, 1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımına ilk dəfə siyasi qiymətin verilməsi Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. 1998-ci il martın 26-da Ümummilli Lider Heydər Əliyevin imzaladığı “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanında həmin dəhşətli hadisələrə adekvat siyasi qiymət verilib və 31 Mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edilib.

Kürdəmir Regional Mədəniyyət İdarəsinin İmişli rayon nümayəndəliyi, Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi” və İmişli Rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin birgə təşkilatçılığı ilə “Heydər Əliyev ili”, eləcə də 31 mart azərbaycanlıların soyqırımının 105-ci ildönümü ilə əlaqədar 28.02.2023-cü il tarixində İmişli Rayon Heydər Əliyev Mərkəzində maarifləndirici tədbir keçirilmişdir. Tədbirdə Kürdəmir Regional Mədəniyyət İdarəsinin İmişli rayon nümayəndəliyinin, İmişli Rayon Veteranlar Cəmiyyətinin, İmişli Rayon Musiqi Məktəbinin, Tarix Muzeyinin, rayon kitabxanasının və yerli mədəniyyət müəssisələrinin rəhbər, işçi heyəti iştirak etmişlər. Tədbir zamanı Soyqırımı Memorial Kompleksinin əməkdaşı Aysu Bülbülzadə iştirakçılara XX əsrin əvvəllərində azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımı hadisələri, Ulu öndər Heydər Əliyevin 1998-ci il 26 mart fərmanı ilə bu hadisələrə siyasi qiymətin verilməsi və azərbaycanlılara qarşı törədilmiş soyqırımların ölkə hüdudlarından kənarda tanıdılması istiqamətindəki tarixi fəaliyyəti barədə məlumat vermişdir. Daha sonra çıxış edən natiqlər soyqırımın bəşəri bir cinayət olduğunu qeyd etmişlər. Tədbirin sonunda soyqırımı hadisələri ilə bağlı sənədli film nümayiş olunmuş, mövzu ilə əlaqəli kitab və bukletlər paylanılmışdır.
Qeyd edək ki, bu il 31 mart azərbaycanlıların soyqırımının 105-ci ildönümüdür və müvafiq tədbirlər planına uyğun olaraq Memorial Kompleks tərəfindən silsilə tədbirlər keçirilir.

Orta әsrlәrә aid olan Əniq qalası dәniz sәviyyәsindәn 1100 m hündürlükdә, Qusarçayın sağ sahilindә, strateji baxımdan әhәmiyyәtli әrazidә tikilmişdir. Salavat dağ keçidini nәzarәt altında saxlayan Əniq qalası indiki Əniq kәndinin cənubunda yerlәşirdi. Qalanın tikintisindә relyefin bütün imkanlarından uğurla istifadә edilmiş, süni istehkamlar da quraşdırılmışdı. Müdafiә divarları çay daşlarından tikilmişdir. Divarların yalnız iki hissәsi qalıb: birinci hissәnin uzunluğu 15-16 metrdir. İkinci hissə isә qala darvazasının künc bürcüdür. Qalıqların hündürlüyü 5,8 metrdən 9,3 metrə qәdәrdir. Qala әrazisindәn IX-XIII әsrlәrә aid şirli qab qırıqları tapılmışdır. Gürcü xronoqrafının mәlumatına әsasәn, IX әsrdәn mövcud olan Əniq qalasının 1288-ci ildә dağıdıldığı ehtimal edilir.