“2022-ci il Şuşa İli” ilə bağlı 20.10.2022-ci il saat 14:00-tarixində Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti və Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi”nin təşkilatçılığı ilə “Qarabağın qədim tarixi və mədəni irsi” adlı onlayn elmi seminar keçirilib. Seminar Kompleksin direktoru Dr.Rəxşəndə Bayramovanın moderatorluğu ilə təşkil olunub. AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutu Ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Universitetinin, Bakı Dövlət Universitetinin professor Qasım Hacıyev “Qarabağın maddi və mənəvi mədəniyyəti”, AMEA Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq institununun böyük elmi işçisi, f.ü.f.d Elnur Mustafayev “Yuxarı Gövhər ağa məscidinə aid epiqrafik abidələrdəki yazıların tədqiqi” adlı məruzələrlə çıxış ediblər. Seminarda Dövlət Xidmətinin tabeliyində olan qoruqların ümumilikdə 60-a yaxın elmi əməkdaşı iştirak edib. Tədbir həmçinin “Facebook” sosial şəbəkəsi üzərindən də canlı yayımlanıb.
Zəngilan 1988-ci ildən 1993-cü ilin noyabrınadək düşmənə baş əyməyən, yağı hücumlarına sinə gələn, yüzlərlə şəhid verən işğala məruz qalan ən sonuncu rayon olmuşdu. Qonşu Qubadlı və Cəbrayılın işğalı nəticəsində mühasirəyə düşən rayon əhalisi çıxış yolunu Araz çayından İran ərazisinə keçməkdə görmüşdür. Əks təqdirdə ikinci bir Xocalı hadisəsinin baş verməsi qaçılmaz olacaqdı. Zəngilan rayonu 1993-cü il oktyabrın 30-da Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi.
44 günlük Vətən Müharibəsində Müzəffər Ordumuzun qazandığı ən böyük uğurlardan biri də Cəbrayıl rayonunda düşmən qüvvələrinə sarsıdıcı zərbə vurub və 30-dan çox yaşayış məntəqəsinin işğaldan azad etməklə, Zəngilan rayonunun inzibati hüdudlarına çatmasına şərait yaratması oldu. Ordumuz Zəngilanın azad edilməsi uğrunda əməliyyata 18 oktyabr 2020-ci il tarixində başlamışdır.
Ali Baş Komandan, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 20 oktyabr 2020-ci il tarixində xalqa müraciətində bildirmişdir ki, Zəngilan şəhəri ilə yanaşı rayonun Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Həkəri, Şərifan, Muğanlı kəndləri , Mincivan, Ağbənd, Bartaz qəsəbələri, Bartaz, Sığırt, Şükürataz və 5 adsız yüksəklikləri, 52 kəndi Ermənistan işğalından azad olunmuşdur. Rəşadətli ordumuz qısa bir müddətdə sadəcə bu ərazini azad etməklə qalmamış, 132 kilometr Azərbaycan-İran sərhədini də bərpa etmişdir.
Hörmətli izləyicilər, “2022-ci il Şuşa İli” çərçivəsində 20.10.2022-ci il saat 14:00-tarixində Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti və Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi”nin təşkilatçılığı ilə “Qarabağın qədim tarixi və mədəni irsi” adlı onlayn elmi seminar keçiriləcək. Seminarı feysbuk üzərindən də izləmək mümkündür. Tədbirdə iştirak etmək üçün
https://us02web.zoom.us/j/85746132244?pwd=UkZLZm05MzJKSUtPQmRYV0hqTy9PZz09
linkinə daxil ola bilərsiniz.
Tədbirdə çıxış edən “Soyqırımı Memorial Kompleksi”nin direktor müavini Mehriban Əliyeva məruzəsində 1991-ci il oktyabrın 18-də “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktının qəbul olunması ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi kimi Azərbaycan Respublikasının şərəfli işini ötən 31 il ərzində uğurla davam etdirdiyini, ölkəmizin gündən günə inkişaf etməsini vurğulamışdır.
Azərbaycan Respubikası Prezidentinin 05 yanvar 2022-ci il tarixli “2022-ci ilin Şuşa ili elan edilməsi” haqqında Sərəncamına əsasən, Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi” tədbirlər planı hazırlanıb. Bu planın bir hissəsi kimi, Kompleksdə əzəli Azərbaycan torpaqları, Qarabağ, tarixi abidələr, maddi-mədəni irsimiz və s. mövzularla bağlı silsilə tədbirlər keçirməkdədir.
13 oktyabr 2022-ci il tarixində Quba şəhərində “Soyqırım Memorial Kompleksi”ndə Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin baş məsləhətçisi Əfqan Vəliyevin “Tarixi Azərbaycan torpaqlarında maddi-mədəni irsimiz” adlı yeni kitabının təqdimat mərasimi keçirilib. Tədbiri giriş sözü ilə açan Kompleksin direktoru Dr. Rəxşəndə Bayramova ( professor) Əfqan Vəliyevin fəaliyyəti barədə iştirakçılara məlumat vermiş, yeni işıq üzü görmüş “Tarixi Azərbaycan torpaqlarında maddi-mədəni irsimiz” kitabı münasibətilə səbəbkarı təbrik etmişdir. Daha sonra yazıçı çıxış edərək mədəni irs nümunələrinin hər bir xalqın tarixi həqiqətlərinin gələcək nəsillərə çatdırılmasındakı önəmindən söz açmışdır.
Əfqan Vəliyev tədbir zamanı Ermənistan ərazisində azərbaycanlılara məxsus mədəni irs nümunələrinin məhv edilməsi və yer üzündən silinməsinin miqyasından, statistikasından, eləcə də abidələrin daşıdığı əfsanələrdən, inanc və hekayələrindən bəhs etmişdir. Qeyd olunan kitabda Əfqan Vəliyev 244 abidəni tədqiq edərək müvafiq xüsusiyyətlərinə görə təsnifləşdirib. Burada öz əksini tapan maddi-mədəni abidələrin hər birinin adı, tarixi, yerləşdiyi məkan, təsnifatı, növü, təyinatı, əhəmiyyəti, mövcud vəziyyəti haqda informasiya əldə etmək və hər abidə haqqında qısa informasiyalarla tanış olmaq mümkündür. Olduqca vacib tarixi, milli və mənəvi əhəmiyyət kəsb edən araşdırmanın nəticəsi olan bu kitab indiki Ermənistan ərazisindəki azərbaycanlılara məxsus maddi-mədəni irs nümunələrinin məhv edilməsi və yer üzündən silinməsi prosesinin bugünkü – cari vəziyyəti haqqında təsəvvür yaratmağa imkan yaradır.
Əfqan Vəliyev tərəfindən tədqiq edilən 244 abidənin hazırda 133-ü tamamilə dağıdılıb, 51-i xarabaya çevrilib və erməniləşdirilib, yararlı olan 58 abidə isə ermənilər tərəfindən mənimsənilib. Eləcə də yararlı vəziyyətdə olan 1 alban kilsəsi erməni kilsəsi kimi, yararlı vəziyyətdə olan 1 məscid isə fars məscidi kimi təqdim edilir. Kitabda 49 pir, ocaq, ziyarətgah, 40 məscid, 38 qəbirüstü abidə, 15 məbəd, 13 qala, 19 alban kilsəsi, 13 karvansara, 8 türbə, 6 etnoqrafik-arxeoloji abidə, 6 günbəz, 5 qəbirüstü heykəl, 5 körpü, 3 məqbərə, 3 sərdabə, 3 arxeoloji abidə, 3 daşüstü yazı, 2 mədrəsə, 2 məhəllə, 2 imarət, 9 qayaüstü təsvir, qədim yaşayış məskənləri haqqında yerli və xarici mənbələrdən toplanan məlumatlar aparılan tədqiqat nəticəsində ilk dəfə aşkar edilərək mövcud siyahıya əlavə edilmişdir.
Tədbirdə Kompleksin 30-a yaxın əməkdaşı iştirak etmişdir. Sonda yazıçı müəllifi olduğu kitablardan bir neçəsini Kompleksin nadir fonddan ibarət kitabxanasına hədiyyə etmişdir.
Ermənipərəst mənbələr ermənilərin yerli azərbaycanlı əhaliyə qarşı törətdiyi soyqırımları açıq şəkildə və utanmadan etiraf edirlər. Nə qədər insan bu soyqırımların qurbanı oldu? “Erməni qəddarlığının tayı-bərabəri yoxdur” – bu cümlə K.Uolker kimi ermənipərəst müəllifin qələminin məhsuludur. Bu cümlənin mənası çox aydındır, çünki onlar törətdikləri cinayətləri yaxşı bilirlər. Nə qədər insanın birləşmiş erməni və bolşevik qüvvələrinin amansızlığının qurbanı olduğu dəqiq bilinmir. Dəqiq rəqəmləri müəyyənləşdirmək mümkün olmasa da, öldürülmüş insanların sayının on minlərlə olduğu bəllidir. Erməni daşnakları Bakı ilə yanaşı Quba, Şamaxı, Lənkəran və digər ərazilərdə də soyqırımlar törətdilər. Haqlı sual verilə bilər ki, erməni daşnaklarının Bakıda nə işi vardı və məqsədləri nə idi? Təbii ki, məqsədləri Naxçıvan, Zəngəzur və Qarabağda can atdıqları kimi, burada da hakimiyyəti ələ keçirmək idi.
