Posted on

Tarixçilərin qələmindən: tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Abdulla Mustafayev.

1919-cu ildə M.X.Təkinskinin yardımı ilə İrəvan Müsəlman Milli Şurası təcili olaraq İrəvan quberniyasında yaşayan azərbaycanlıların dözülməz vəziyyəti haqqında məlumat hazırlayıb Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinə göndərdi. Xarici İşlər Nazirliyi isə həmin məlumatı Versalda olan Azərbaycan nümayəndələyi vasitəsi ilə Avropa və Amerika dövlətlərinin Parisdəki nümayəndələrinə çatdırmışdı. Göstərilən məlumatda mübahisəli əraziləri nəzərə almadan Ermənistan əhalisinin yarısını təşkil edən müsəlmanların ən elementar insani hüquqlarının olmaması, erməni silahlı quldur dəstələri tərəfindən müsəlamanlara qarşı yeridilən təcavüzkarlıq hərəkətindən bəhs edilir və təəssüf hissi ilə qeyd edilirdi ki, Avropa və Amerikanın mövcud olmayan erməni soyqırımı haqqında məlumatı olsa da, İrəvan quberiniyasında müsəlmanların başına gətirilən müsibətlərdən, yüzlərlə müsəlman kəndinin dağılması, 150 mindən çox qaçqının Azərbaycana qovulmasından xəbəri yoxdur. Ermənilər tərəfindən boşaldılmış müsəlman kəndlərinin siyahısı əlavə edilmiş məlumatın sonunda deyilirdi: “Əgər vəziyyət belə davam etsə, Ermənistanda yaşayan müsəlmanların məhvə məhküm olması gün kimi aydındır. Ona görə Ermənistanda yaşayan bütün müsəlmanlar həqiqət, ədalət və insaniyyət naminə Sizə, böyük dövlətlərə müraciət edib Ermənistanda yaşayan müsəlmanların vəziyyətini nəzərə almağı, onların hüquqlarının müdafiəsinə qalxmağı və onlara yardım əli uzatmağı xahiş edir”.
Mənbə: Ermənistanın soyqırım və deportasiya siyasətində Naxçıvan. ADPU-nun nəşriyyatı. Bakı-2013. səh-76/194

https://soyqirim.az/books

Posted on

1918-ci il soyqırımları zamanı yerli müqavimət hərəkatında mübarizə aparmış qəhrəmanlar : Həmid və Uğlanağa Aşurovlar.

Muzeyin “Quba Qəzasının Müdafiəçiləri” nə aid bölmədə 1918-ci ilin aprel-may aylarında Quba qəzasında erməni daşnakları tərəfindən törədilmiş soyqırımlar zamanı xüsusi qəhrəmanlıqları ilə fərqlənən Həmid və Uğlanağa Aşurovların foto-şəkilləri nümayiş olunur. Əslən Dağıstanın Miskincə kəndində anadan olan Həmid Qusara köçərək Uğlanağa ilə ailə qurmuşdur. 60 nəfərlik dəstəyə başçılıq edən Həmid daşnak Hamazaspın qoşunu ilə ən çətin nöqtələrdə vuruşmuş və 100-ə yaxın əsgərini məhv etmişdir. Növbəti döyüş zamanı düşmən topunu susdurmaq əmrini alan Həmid yoldaşları ilə döyüşə atılır. Topu sıradan çıxarıb geri qayıdan zaman düşmən gülləsinə tuş gələn Həmidin cəsədi daşnakların nəzarəti altında olan ərazidə qalır. Yoldaşlarının cəhdlərinə baxmayaraq, meyidi oradan çıxarmaq mümkün olmur.
Hadisədən xəbər tutan Uğlanağa ərinin meyidinin düşmən tapdağı altında qalmasına yol verməmək üçün əyninə kişi paltarı, belində xəncər, çiynində tüfəng Digaha gələrək cəsədi döyüş meydanından çıxarır. Sonradan döyüş meydanına atılan Uğlanağa daşnaklarla mübarizəsini davam etdirir. Hamazaspın qoşunu darmadağın edildikdən sonra Hatəm ağa məsələdən xəbər tutur və onun bu qəhrəmanlığını alqışlayır.
Qeyd: Məlumatların bir qismi Müzəffər Məlikməmmədovun “Qanlı Dərə” kitabından götürülmüşdür.
Posted on

İyulun 5-də Sumqayıt Dövlət Universitetinin 60 illik yubileyi münasibətilə Quba şəhərində təhsil ictimaiyyəti və SDU-nun məzunları ilə görüş keçirilmişdir.

Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi”nin bir qrup əməkdaşının da iştirak etdiyi tədbirdə SDU-nun 60 illik nümunəvi fəaliyyəti, universitetin keçdiyi inkişaf yolu, əldə etdiyi uğurlar, növbəti dövr üçün qarşıya qoyulmuş məqsəd və hədəflər haqda iştirakçılara geniş məlumat verilmişdir.
Tədbirdə SDU-nun dosenti Həmkarlar İttifaqı Komitəsinin sədri Nemət İbayev, universitetin Karyera mərkəzinin müdiri Əmirxan İsayev, Azərbaycan dili və onun tədrisi metodikası kafedrasının baş müəllimi Əli Rzazadə, İqtisadiyyat və İdarəetmə fakültəsinin dekan müavini Araz Mirzəbəyov və SDU-nin TGT-nın sədri, universitetin III kurs tələbəsi Elmin Novruzlunun çıxışlar etmişlər. Məruzəçilər Sumqayıt Dövlət Universitetinin qabaqcıl beynəlxalq təcrübəsindən, milli təhsil sisteminin uğurlarından və özünün 60 illik zəngin ənənələrindən bəhrələnməklə uğurlu addımlarından, eləcə də Sumqayıt Dövlət Universitetinin məhz Ulu Öndər Heydər Əliyevin tarixi xidmətləri, onun siyasi varisi möhtərəm prezidentimiz cənab İlham Əliyevin diqqəti və qayğısı sayəsində ölkənin və regionun nüfuzlu elmi-tədris mərkəzinə çevrilməsindən bəhs etmişlər.
Tədbirin sonunda Sumqayıt Dövlət Universitetin rəhbərliyi adından görüş iştirakçılarına müxtəlif hədiyyələr təqdim edilmiş və universitetin keçdiyi inkişaf yolunu əks etdirən videorolik nümayiş iştirakçılara təqdim olunmuşdur.
Posted on

Tarixdə bu gün: 27 iyun 1918-ci ildə Azərbaycan dili dövlət dili elan edilmişdir. Bu gün həmin tarixi hadisədən 104 il ötür. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə diqqət yetirilən əsas sahələrdən biri də ana dili haqqında həyata keçirilən siyasət olmuşdur.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qısa vaxtda ana dil sahəsində həyata keçirdiyi tədbirlər xalqımızın tarixində əhəmiyyətli izlər qoymuşdur. Dil siyasətini həyata keçirmək üçün təhsilin mühüm sahə olduğunu ön plana çəkən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hökuməti 1918-ci il avqustun 28-də ibtidai və orta təhsil müəssisələrində təhsilin ana dilində aparılması haqqında qərar qəbul edilmişdir. Aparılan islahatların məntiqi davamı kimi AXC-nin hərbi naziri Səməd bəy Mehmandarov 1918-ci il dekabrın 27-də ordu dilinin Azərbaycan-türk dili olduğu barədə əmr vermişdir. Hökumət 1919-cu il fevralın 11-də Azərbaycan milli ordusunda türk dilində süvari qoşunların nizamnaməsinin təsdiqi haqqında qərar qəbul etmişdir..
Hazırda Dövlət dilimiz olan Azərbaycan dili ötən əsrdə aparılan məqsədyönlü islahatlar nəticəsində öz lüğət tərkibini zənginləşdirmiş, dünya dilləri sırasında özünəməxsus yer tutmuşdur.

Posted on

23 iyun 1918-ci ildə Azərbaycanda hərbi vəziyyət elan edilmişdir.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti çox mürəkkəb daxili və beynəlxalq vəziyyətdə ölkənin ərazi bütövlüyünü təmin etmək, iqtisadi-sosial sahələrdə inkişafa nail olmaq, həmçinin ordu quruculuğunu zəruri qanunlarla möhkəmləndirmək məqsədilə mühüm qanunvericilik tədbirləri həyata keçirei. AXC hökuməti fəaliyyəti dövründə güclü ordunun formalaşması üçün vacib olan müxtəlif hərbi strukturların yaradılmasına, hərbi kadrların hazırlanmasına, ümumən ordunun təminatına xüsusi diqqət verirdi. Eyni zamanda 4 iyun 1918-ci il Osmanlı-Azərbaycan dostluq və qarşılıqlı yardım haqqında müqaviləyə əsasən türk qoşunları yüksək döyüş qabiliyyətinə malik Azərbaycan ordusunun yaradılması üçün misilsiz kömək göstərirdi. Rusiya imperiyası dövründə müsəlmanların hərbi xidmətə çağırılmaması səbəbindən azərbaycanlılar arasında zabit kadrların çatışmaması da özünü kəskin şəkildə büruzə verirdi.
Milli Şuranın 28 may 1918-ci il tarixli ilk hökumət tərkibi haqqındakı qərarında hərbi nazirlik yaratmaqla ordu quruculuğuna önəm verirdi. Xosrov bəy Sultanov ilk hərbi nazir kimi hökumətin tərkibinə daxil edildi. Yaranmış təhlükəni, ölkədəki gərgin vəziyyəti nəzərə alaraq hökumət 23 iyun 1918-ci ildə bütün Azərbaycan ərazisində hərbi vəziyyət elan etdi.
1918-ci il iyulun 11-də Gəncə Şəhər Hərbi Mükəlləfıyyət İdarəsi hökumətin qərarı ilə Ümumazərbaycan Hərbi Mükəlləfiyyət İdarəsinə çevrildi. Həmin gün 1894-1899-cu illərdə anadan olmuş müsəlmanları orduda xidmətə cəlb etmək üçün səfərbərlik elan edildi. Hökumətin qərarında Azərbaycan Hərbi Mükəlləfıyyət İdarəsinə çağırışçıların toplanış məntəqəsinin yerini və çağırış vaxtını müəyyən etmək tapşırıldı. Baş nazir F. Xoyski və hərbi idarə işləri üzrə səlahiyyətli İ. Ziyadxanovun imzaladığı sənəddə hərbi mükəlləfiyyətdən yayınan şəxslər barəsində hərbi vəziyyət dövrünün qanunlarına uyğun olaraq cəza tədbirlərinin görülməsi nəzərdə tutulurdu.
Həmin vaxt Qafqaz İslam Ordusu Osmanlının 5-ci diviziyası və general Əliağa Şıxlinskinin başçılıq etdiyi müsəlman milli korpusu əsasında təşkil edilmişdi.
Nuru Paşanın komandanlıq etdiyi Qafqaz İslam Ordusunda 18 minədək əsgər və zabit var idi ki, bunun 6000-i Osmanlı nizami ordusundan, 12 minə qədəri isə Azərbaycan hərbi hissələrindən ibarət idi.

Posted on

15 İyun – Milli Qurtuluş Günü

15 İyun – Milli Qurtuluş Günü
tariximizə qızıl hərflərlə yazılmış , Azərbaycan xalqının taleyində
böyük ictimai, siyasi və tarixi əhəmiyyətə malik və xalqımız üçün əsl qurtuluş tarixidir. Bu tarixi yaradan isə Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunub saxlanmasında, möhkəmlənməsində, inkişafında müstəsna rol oynayan, daim xalqına arxalanan Heydər Əliyevdir.

1991-ci ilin oktyabrında Azərbaycan müstəqillik əldə etdi. Lakin müstəqilliyin ilk illəri siyasi hakimiyyət boşluğu və dövlətin əsaslarının, ordu və dövlət təhlükəsizliyi orqanları da daxil olmaqla, dövlətin bütün təsisatlarının boşluğu ilə əlamətdar idi. Ermənistanın ilhaqçılıq niyyəti güdən təcavüzü respublikada vəziyyəti daha da gərginləşdirirdi.
Vətənin bu ağır dövründə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi olmuş, daha sonra Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi Siyasi Bürosunun üzvü, SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifələrində çalışmış, Moskvada istefa verdikdən sonra 1991-1993-cü illərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri kimi bu diyarın xilası yolunda fədakarlıq nümunələri göstərən Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıtdı. 1993-cü il iyunun 15-də Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. Beləliklə, 15 iyun Azərbaycanın tarixinə Milli Qurtuluş Günü kimi daxil oldu.