Kompleksin muzeyində dövrün mətbuatına aid ekspozissiyada “Azərbaycan”. “Kaspi”,”Naş qolos”, “Qardaş qayğısı”, “İstiqlal” və.s qəzetlərdə nəşr edilmiş 1918-ci il mart hadisələri zamanı erməni daşnaklarının türk-müsəlman əhaliyə qarşı törətdikləri soyqırımları haqqında məqalələr 3 dildə (azərbaycan, rus, ingilis) ziyarətçilərə nümayiş olunur.
Sizləri səhifələrimizi təbliq və paylaşımlar etməyə çağırırıq. Daha çox olaq, daha çox maariflənək. Tarixinə sahib çıxan xalq məğlubedilməzdir! .
https://www.facebook.com/quba.kompleks
https://instagram.com/genocide_memorial_complex?igshid=1fkvh5i0wjnfe(Instagram)
1918-ci il mart hadisələri zamanı Bakıda nəzarəti ələ keçirən ermənilər şəhərin əhalisi ilə yanaşı, xalqımızın mədəniyyət abidələrini də planlı və məqsədyönlü şəkildə məhv etmişlər. Bu möhtəşəm memarlıq abidələrindən biri də Bakının mərkəzi küçələrindən sayılan Nikolayev (İstiqlaliyyət) küçəsində yerləşən Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyətinin yerləşdiyi “İsmailiyyə” binasıdır.
1917-ci ildə Qafqaz Müsəlmanlarının qurultayı keçirildiyi bu binada Azərbaycana muxtariyyət verilməsi ideyası səslənmiş, istiqlal tariximizin müstəqillik uğrunda mübarizənin əsas qərargahına çevrilmişdir. 1918-ci ilin mart hadisələri zamanı ermənilər “İsmailiyyə” binasını qarət etmiş, sonra isə yandırmışlar. Törədilən yanğınlar zamanı binaya dəyən zərərlə yanaşı, sarayda fəaliyyət göstərən qurumların, o cümlədən sarayın öz arxivi yanaraq məhv edilmişdir. ”İsmailiyyə” binası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə yenidən bərpa edilmiş, hal-hazırda Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətinin binası kimi fəaliyyət göstərir.
Soyqırımı Memorial Kompleksində muzeyin bölmələrindən birində yer alan Təzəpir məscidinin foto-şəkli izləyicələrə təqdim olunur.
XIV-XV əsrə aid Təzəpir məscidi 1918-ci il Bakıda baş vermiş mart soyqırımı günlərində top atəşinə tutularaq zədələnmiş, məsciddə toplanmış əliyalın türk müsəlman əhali isə ağır işgəncələrə məruz qalmışdır.
Həmin dövrdə Təzəpir məscidi Azərbaycan xalqının həyatında baş verən bütün ictimai-siyasi məsələlərdə önəmli yer tuturdu. Mart hadisələri zamanı soyqırıma məruz qalan müsəlmanların dəfn edilməsi mərasimi bu məsciddə həyata keçirilmişdir. Bundan əlavə 1918-ci il sentyabrın 15 də Bakının düşmən qüvvələrindən azad edilməsi münasibəti ilə əhalinin arzusuna əsasən Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Nuru Paşa sentyabrın 16-da Təzəpir məscidinə dəvət edilmiş, yüzlərlə insan məscidin həyətində qurban kəsərək Bakının azad olunmasını bayram etmişlər.
Prezident cənab İlham Əliyevin göstərişi əsasında Təzəpir məscidinin ərazisində təmir bərpa işləri aparılmış və hazırda orada Bakı İslam Universitetinin tədris binası və Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi fəaliyyət göstərir
Ermənilərin azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə və soyqırımı siyasətinin sonuncu mərhələsi 1988-1994-cü illəri əhatə edir. 1988-ci ildə Ermənistan SSR-də azərbaycanlıların yaşadıqları 22 rayondan, 170-ə yaxın yalnız azərbaycanlıların yaşadıqları kəndlərdən və 94 ermənilərlə qarışıq yaşayış məntəqələrindən təqribən 250 min soydaşımız tarixi-etnik torpaqlarından deportasiya edildmişlər. Bununla da Ermənistan SSR-dən azərbaycanlıların etnik təmizlənməsi prosesi başa çatdırıldı.
1918-ci ildə imzalanan Batum müqaviləsinə görə, cəmi 9 min kvadratkilometr ərazisi olan Ermənistanın Sovet hakimiyyəti illərində ərazisi Azərbaycan torpaqları hesabına 29.7 min kvadratkilometrə çatdırılmışdır. Mənfur düşmən işğal etdiyi ərazilərlə birlikdə 45 min kvadratkilometr Azərbaycan torpaqlarına yiyələnmişdir. (Batum 1918-ci il 4 iyun)
Erməni daşnaklarının türk-müsəlman əhaliyə qarşı törətdikləri vəhşiliklər real faktlar, sənədlər və şahid ifadələri sayəsində bu günümüzə qədər gəlib çatmışdır. 1918-ci ildə baş vermiş mart hadisələri dövrün mətbuatında geniş şəkildə işıqlandırılmışdır. Onlardan biri də “Naş Qolos” qəzetinin 24 mart, 1918-ci il, 59-сu nömrəsində dərc edilmiş “Dəhşətli günlər” adlı məqələdə yazılır:
“Hər tərəf meyitlərlə doludur-yanıb kül olmuş, doğranmış, eybəcər hala salınmış…”Təzə pir” məscidi artilleriya atəşlərindən güclü ziyan çəkmişdir. Patrul 6-cı polis sahəsinin həyətində 600-ə yaxın əsir müsəlman qadın və uşaqları tapdı, onları azad etdi və şəhərin müsəlman hissəsinə qədər müşayiət etdi. Geniş kütlələr qəzəb və nifrətlə dolub-daşır, bu hisslər getdikcə qəzəbli intiqam hissinə çevrilir ki, onların qarşısını almaq elə də asan olmayacaq”…
Muzeyin bölmələrindən birində yer alan Azərbaycan əsilli fransız yazıçısı Ümmülbanu Mirzə qızı Əsədullayeva 1918-ci il mart hadisələrinin şahidlərindəndir. O, “Qafqaz Günləri”avtobioqrafik romanında yazır:
Sosialist təmayüllü bir erməni təşkilatı “ölkəni kommunist çevrilişindən xilas etmək” şüarları ilə ölkədə hərbi diktatura yaratdı. Amma camaat arasında söhbət gəzirdi ki, bu təşkilatın başında elə bolşeviklərin özləri durur. Bir gecə saat 2-də dayəm frolen Anna məni yuxudan oyatdı… Bütün şəhərdə işıqlar kəsilmişdi, elektrik yox idi. Bu dəhşətli qaranlıqda hardan atıldığı məlum olmayan atəş səsləri gəlir, güllələr vıyıltıyla ötüb keçirdi. Uzaqdan pulemyotlardan atılan güllə qatarlarının şaqqıltısı eşidilirdi. Biz qorxu içində “daşnakların” (millətçi erməni partiyasının adı belə idi) evimizə gələcəyini gözləyir, ümidsiz halda evimizi necə dağıdacaqlarını, bizim özümüzü necə qıracaqlarını fikirləşirdik… Üzbəüz binada yaşayan erməni qonşularımız bizə öz evlərində sığınacaq təklif etdilər… Biz yalnız küçəni keçməli idik. Lakin hər tərəfdən aramsız yağan güllələr hətta bu qısa məsafəni də ölümcül təhlükəli edirdi. Amma Allahın bizə rəhmi gəldi. Ertəsi gün səhər biz evimizin qarşısında yük maşınlarının durduğunu gördük. Bədənləri patrondaşlarla dolanmış adamlar həmin maşınları pəncərələrimizdən atdıqları əşyalarla doldurdular. Çirkli hərbi paltarlar geyinmiş bu adamların görkəmi qorxu və nifrət hissləri aşılayırdı. Lakin bu iyrənc talançılıq səhnəsinə baxarkən biz yenə daxilən sevinirdik. Əgər bu vaxt biz orda – öz evimizdə olsaydıq bizim özümüzü də heç tərəddüd etmədən pəncərədən atacaqdılar…
1920-ci ildə hakimiyyət bolşeviklərin əlinə keçəndən sonra, ailə Azərbaycanı tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Mühacirət yeri isə Fransa oldu. Banin Fransada təkcə romanları ilə deyil, həm də rus, ingilis, alman dillərindən gözəl bədii ədəbiyyat tərcüməçisi kimi məşhur idi.
