Posted on

Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi“nin yaradılmasından 11 il ötür.

2007-ci ildə Quba şəhər stadionunda tikinti məqsədi ilə aparılan qazıntılar zamanı təsadüfən kütləvi məzarlıq aşkar edilmişdir. Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitunun mütəxəssisləri tərəfindən aparılan tədqiqat nəticəsində məlum olmuşdur ki, buradaki insan sümükləri 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən qətlə yetirilən yerli sakinlərə məxsusdur. Bu həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasi, Azərbaycan xalqının gələcək nəsillərinin milli yaddaşının qorunması və soyqırımı qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədi ilə Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyev 30 dekabr 2009- cu il tarixli sərancamı ilə Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi“nin yaradılmasına qərar vermişdir. Memorial Kompleks Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsü ilə 2012-2013-cü illərdə Quba şəhərində Qudyalçayın sol sahilində, keçmiş stadion ərazisində inşa edilmiş və 2013- cü il sentyabrın 18 də açılmışdır. Açılışda cənab prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva iştirak etmişlər.
Qeyd edək ki, Kompleksin ümumi sahəsi 3,5 hektardir və 5 hissədən ibarətdir. Kompleksin memarı isə türkiyəli memar Vahid Kasımoğludur.
Posted on

“Yerli müqavimət hərəkatı və onların aparıcı üzvləri”

Xalq arasında “Ştul Mahmud” kimi məşhur olan Mahmud Əfəndiyev 1875-ci ildə Dağıstanın indiki Qurah rayonun Ştul kəndində anadan olmuşdur. Ştul onun doğulduğu kəndin adından götürülmüş təxəllüsüdür. Mahmudun atası Hacı Qasım bir neçə dəfə Məkkə ziyarətində olmuşdu, tanınmış din xadimi və alim idi. Anası İsli ali mədrəsə təhsili almış, ərəb dilində bir sıra tərcümələr etmişdi. El arasında ona “alim İsli” deyirdilər. Övladlarının təhsil almasına, dini və dünyəvi elmləri dərindən öyrənməsinə yaxından dəstək olan Hacı Qasım və İsli onun gələcək həyatında böyük rol oynamışdılar.
Öz biliyi və bacarığı ilə el arasında məşhurlaşan Ştul Mahmud bir müddət Cənubi Dağıstanın Kürə dairəsinin şəriyət məhkəməsində qazi işləmişdi. 1924-cü ildə şəriət məhkəmələri xalq məhkəmələri ilə əvəz olunur və Ştul Mahmud bir müddət rayon xalq məhkəməinin sədri vəzifəsində işləyir.
1918-ci ildə məşhur ləzgi qaçağı Hacı əfəndinin dəstəsi ilə birlikdə Qubaya gəlmiş və “Qanlı dərə”də erməni daşnaklarına qarşı döyüşlərdə yaxından iştirak etmişdir. 200 atlıya başçılıq etmiş Ştul Mahmud Xudat-Qusar cəbhəsində də döyüşmüşdü. Bəzi döyüş iştirakçıları onu “Ləzgi Mahmud” kimi xatırlayırdı.
Posted on

1918-ci il soyqırımları zamanı erməni daşnaklarına qarşı fəal mübarizə aparan yerli müqavimət hərəkatının qəhrəmanlardan biri də 1880-ci ildə Quba qəzasının Qusar nahiyəsinin Hil kəndində anadan olmuş Hacıbaba Babayevdir.

O, həmin ildə baş vermiş hadisələr barədə xatirələrində deyir: “Amazasp  Qubaya   hücum edəndə kəndimizə kəhər at belində bir nəfər gəldi. Camaatı yığıb, özünün Əlibəy olduğunu bildirdi və xahiş etdi ki, əli silah tutan kim varsa döyüşə hazırlaşsın. Müsəlmanları qırmaq üçün Qubaya gələn ermənilərin qarşısını almaq lazımdır. Sonra o, başqa kəndlərə getdi.”

Bu çağırışdan  sonra  Hacıbaba  Babayev  Hil  kəndindən  Məhəmməd Hacıyev və  Gülməhəmməd  Mürşüdovun  başçılığı  ilə  yaradılan  200-dən çox silahlı  dəstəyə qoşularaq erməni daşnaklarına qarşı mübarizə aparmışdır. O,  Kuzunlu  Möhübəli əfəndi, Cağarlı  polkovnik  Hatəm ağa və Əlibəy Zizikski,  eləcə də Dağıstandan Əbdürrəhim əfəndinin dəstələri ilə birgə Digah  kəndi  yaxınlığında  “Qanlı dərə” adlanan  ərazidə  gedən  qızğın  döyüşlərdə erməni daşnak hərbi qüvvələrini darmadağın etmişlər.

Posted on

1918-ci il erməni-bolşevik birləşmələri tərəfindən soyqırımı həqiqətlərini araşdırmaq məqsədilə yaradılmış Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının toplamış olduğu bir sıra sənəd və materialların əksəriyyətini şahid ifadələri təşkil edirdi:

Dindirmə protokolu 1918-ci il, 9 oktyabr Bakı şəhəri

Azərbaycan Hökuməti yanında Fövqəladə Təhqiqat Komissiyasının Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 443-cü maddəsinə uyğun olaraq şahid qismində dindirdiyi aşağıda adı çəkilən şəxs göstərmişdir: Polkovnik Vladimir Konstantinoviç Olonqren, 54 yaşım var, Bakıda, Aşurbəyov qardaşlarının Kamenistaya və Qoqol küçələrinin tinindəki 205-32 №-li evində yaşayıram. Bu ilin mart ayının 19-da, bazar ertəsi səhər saat 5-ə yaxın Aşurbəyovların evinə zabit formasında iki erməninin başçılıq etdiyi 20-25 nəfər silahlı erməni əsgəri daxil oldu. Bu dəstə üçüncü mərtəbədən başlayaraq evin bütün mənzillərini bir-bir gəzməyə başladı. Əli bəy Aşurbəyovun mənzilinə girərək və orada Berdan tipli tüfəngin patronlarının olduğu yeşiyi taparaq, ermənilər, heç nəyi salamat qoymadan, bütün mənzili dağıtmağa başladılar: mebeli, güzgüləri, çilçıraqları, saatları və digər əşyaları qundaqlarla sındırdılar və qiymətli əşyaları talan etdilər. Zabitlərdən ortaboylu birisi Əli bəyin xəz kürkünü geyindi və onun üstündən bir neçə əsgərin köməkliyi ilə öz forma şinelini geyə bildi və çıxıb getdi. Bu zabiti, eləcə də onun ucaboylu və həddən artıq arıq yoldaşını görsəm, tanıya bilərəm. Əli bəy Aşurbəyovun bütün ev avadanlıqlarından yalnız onun xalçalarını xilas etmək mümkün oldu. Sonradan bu evə dəfələrlə dəstədəstə ermənilər soxulurdu və hər dəfə mən onları dilə tutmalı olurdum ki, mənzillərə girməsinlər. Əli bəyin mənzilinin talan edilməsində iştirak edən ucaboylu zabit bütün evə baxdığı və burada müsəlmanları tapmadığı barədə mənə kağız verdi. Bu kağızı evə gələn erməni dəstələrinə göstərməli olurdum və onlar mənzillərə girmədən evdən uzaqlaşırdılar. Oxundu. İmza. Polkovnik Olonqren. Fövqəladə Təhqiqat komissiyasının üzvləri: Andlı iclasçı Məmməd Xan Təkinski, Prokuror köməkçisi А.Kluge (imzalar) AR Pİİ SSA, f. 277, s. 2, iş 13, v. 14. Solmaz Rüstəmova-Tohidi –  Bakı. Mart 1918-ci il. Azərbaycan qırğınları sənədlərdə səh.250 https://soyqirim.az/books

Posted on

“Qədim Şabran: Orta əsrlərin şəhər mədəniyyəti arxeoloji tapıntılar kontekstində”

Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi”ndə tarix üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Ümumi tarix və tarixin tədrisi texnologiyası kafedrasının müəllimi, arxeoloq Laçın Mustafayevin “Qədim Şabran: Orta əsrlərin şəhər mədəniyyəti arxeoloji tapıntılar kontekstində” adlı ustad dərsi təşkil olunmuşdur.
İlk olaraq torpaqlarımız uğrunda canlarından keçmiş şəhidlərimizin ruhu bir dəqiqəlik sükutla yad edilib. Tədbiri giriş sözü ilə açan Dr.Rəxşəndə Bayramova tədbir iştirakçılarını salamlayaraq 1918-ci il hadisələri, Kompleksin fəaliyyəti barədə ətraflı məlumat verib. Daha sonra çıxış edən“Çıraqqala-Şabran” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun direktoru Günel Pirquliyeva muzeylər arasında sıx əməkdaşlığın əhəmiyyətli rol oynadığını bildirmiş, ölkə başçısı İlham Əliyevin 22 oktyabr 2019-cu il sərəncamı ilə “Çıraqqala” və “Şabran” qoruqları birləşdirilərək “Çıraqqala-Şabran” dövlət tarix-mədəniyyət qoruğu yaradıldığını qeyd etmişdir. Şabran şəhərinin qalıqları arasından aşkar edilmiş maddi-mədəniyyət nümunələri, dəmir və dulusçuluq məhsullarından ibarət sərgiyə istinad edən arxeoloq Laçın Mustafayev Alban mədəniyyəti, şəhərsalma mədəniyyəti haqqında ətraflı çıxış edərək bildirmişdir ki, “Çıraqqala-Şabran” qoruğu 7 tarixi abidəni özündə birləşdirir. Onlardan üçü dünya əhəmiyyətlidir. Natiq vurğulamışdır ki, hər bir xalqın tarixi yaratdığı sənətkarlıq nümunələrində də öz təsdiqini tapır. Daş dövründən bu günə kimi bir-birini əvəz etmiş ictimai-iqtisadi formasiyalarda xalq sənətkarlığı nümunələri də inkişaf yolu keçib. Sadə əl əməyinə əsaslanan əşyalar, məişət avadanlıqları sonralar həmin dövrlərdən xəbər verən maddi-mədəniyyət nümunələrinə çevriliblər. Belə sənətkarlıq nümunələrindən sayılan dulusçuluq Azərbaycanda ən qədim istehsal sahələrindən biri sayılmaqla, öz əhəmiyyətini nəinki qoruyub saxlayıb, hətta bəşər mədəniyyəti inciləri sırasına qəbul edilib. Aparılan arxeoloji tədqiqatlar təsdiqləyib ki, dulusçuluq neolit dövrünün yadigarıdır. Təşkil olunmuş ustad dərsində 50-yə yaxın regionun tarixlə əlaqəli müəssisələrinin əməkdaşı, tələbə və gənclər, mədəniyyət işçiləri iştirak edib.
Qeyd edək ki, avqust ayının 1-dən etibarən Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksinin muzey hissəsində “Çıraqqala-Şabran” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğuna aid sərgi nümayiş olunmaqdadır.

Posted on

"Mir Yaqub Mehdiyev"

Azərbaycan milli istiqlal hərəkatının fəal iştirakçılarından olan Mir Yaqub Mehdiyev 1891-ci ildə Bakının Xırdalan qəsəbəsində anadan olmuşdur. O, 1909-cu ildə Aleksandropol Kommersiya Məktəbini bitirdikdən sonra təhsilini Peterburq Politexnik İnstitutunun İqtisadiyyat fakültəsində davam etdirmişdir.
Kəndlilər İttifaqının və Bakı Müsəlman İctimai Təşkilatları Şurasının sədr müavini kimi ölkənin ictimai-siyasi həyatında yaxından iştirak edən Mir Yaqub Mehdiyev sonralar İttihad Partiyasının təşkilatçısı olmuş, partiyanın birinci və ikinci qurultaylarında Mərkəzi Komitə üzvü seçilmişdi. O, İttihad Partiyasını təmsil etməklə yanaşı Zaqafqaziya Seyminin üzvüdə seçilmiş və Zaqafqaziya Seyminin 1918-ci il 25 mart tarixli iclasında Cənubi Qafqazın müstəqil elan olunması tələbi ilə müsəlman fraksiyası adından ilk dəfə çıxış etmişdi.
1918-ci il mayın 26-da Zaqafqaziya Federasiyasının süqutundan sonra Azərbaycan Milli Şurasının üzvü olmuş, Milli Şuranın 1918-ci il noyabrın 19-da verdiyi “Azərbaycan Məclisi-Məbusanın təsisi haqqında qanun”una əsasən, seçkisiz Azərbaycan Parlamentinin tərkibinə daxil edilmiş və məclis üzvü kimi fəaliyyətə başlamışdır. Parlamentdə “İttihad” fraksiyasının üzvü olmuşdur. Mir Yaqub Mehdiyev Paris Sülh Konfransında (1919–1920) iştirak edən Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində yer almışdır. Eyni zamanda, Azərbaycanın müstəqilliyinin 1920-ci ilin yanvarın 11-də de-fakto tanınmasında da Mir Yaqub bəyin xidmətləri olmuşdur. Seym üzvü olarkən 1918-ci il mart hadisələrindən sonra ilk dəfə “Biz Rusiyadan ayrılıb müstəqil olmalıyıq “şüarını da ilk dəfə Mir Yaqub bəy səsləndirmişdi.
Mehdiyev 7 noyabr 1949-cu ildə Türkiyənin İstanbul şəhərində vəfat etmişdir. O, Feriköy məzarlığında dəfn edilmişdir.
Posted on

Bu Gün Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günüdür.

Ümummilli lider Heydər Əliyevin 2001-ci il 9 avqust tarixli fərmanına əsasən avqustun 1-i Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi qeyd edilir. Ulu Öndər həmin fərmanı latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçidin ölkədə 2001-ci ilin avqustunda bütövlükdə təmin edildiyini və yeni əlifbadan istifadənin müstəqil Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında, yazı mədəniyyətinin tarixində mühüm hadisə olduğunu nəzərə alaraq imzalayıb.

Posted on

"Əbdüləli Şirəli bəy oğlu Əmircanov"

1918-ci ilin martında Bakıda Türk-müsəlmanlara qarşı törədilən soyqırım zamanı minlərlə azərbaycanlının ölümdən xilas olunmasında, şəhərdə qırğının qarşısının alınmasında müstəsna xidmətlər göstərmiş Əbdüləli Şirəli bəy oğlu Əmircanov 1870-ci ildə şəhərində anadan olub. 1876–1883-də Şəki şəhər məktəbində təhsilini başa vuran Əbdüləli Əmircanov 1888-ci ildə Aleksandrovsk Müəllimlər İnstitutunu bitirib.
O, XX əsrin əvvəllərindən müəllim, dövlət idarələrində və müxtəlif şirkətlərdə mühasib işləmiş, mədəni-maarif cəmiyyətlərinin işində yaxından iştirak etmişdir.
1917-ci ildə Fevral inqilabından sonra Bakı Müsəlman İctimai Təşkilatlarının Müvəqqəti İcraiyyə Komitəsinin üzvü olan Əmircanov 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin ikinci hökumət kabinəsində maliyyə naziri, daha sonra dövlət nəzarətçisi olmuşdur. Həmin ilin 19 noyabrda Azərbaycan Milli Şurasının “Azərbaycan Məclisi-Məbusanının təsisi haqqında qanun”na əsasən, Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti Parlamentinə seçilmişdir .
1920-ci ilin aprel işğalından sonra mühacirət etmiş, orada fəaliyyət göstərən Azərbaycan Milli Mərkəzinin üzvü olmuşdur. O, 1948-ci ildə vəfat etmişdi.
Posted on

Hörmətli izləyicilər! Quba şəhərində “Soyqırımı Memorial Kompleksi”nin və “Çıraqqala-Şabran” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğunun birgə əməkdaşlığı çərçivəsində 01.08.2024-cü il tarixindən etibarən Kompleksdə “Qədim Şabranın yaşayış mədəniyyəti” adlı sərgi təşkil ediləcək.

Sərgidə “Çıraqqala-Şabran” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğuna aid, Şabran çay ətrafında yerləşən qədim Şabran şəhərinin qalıqları arasından aşkar edilmiş onlarla maddi-mədəniyyət nümunələri, dəmir və dulusçuluq məhsulları və s. nümayiş olunacaq. Gələn ziyarətçilərə maddi-mədəniyyət nümunələri ilə bərabər “Çıraqqala-Şabran” qoruğuna daxil olan abidələr və onların tarixləri barədə də video görüntülər göstərilməklə “Çıraqqala-Şabran” qoruğunun bələdçiləri tərəfindən ətraflı məlumat veriləcək. Qeyd edək ki, tariximizin tanıdılması və təbliği məqsədilə həyata keçirilən yeni layihə əsasında təşkil olunan sərgi avqust-sentyabr ayları ərzində hər gün saat 10:00-dan 16:00-a kimi Soyqırımı Muzeyində davam edəcək.

 

Posted on

Mirzə Bala Məhəmmədzadə. "Əksinqilabçılar”

Mirzə Bala Məhəmmədzadənin “Əksinqilabçılar” hekayəsi 1918-ci il mart soyqırımına həsr edilmiş ilk bədii əsərdir. Yazıçı bu hekayəsi ilə Rusiyanın ideoloji təsiri altına düşmüş Azərbaycan ziyalısının soyqırımı faciəsini öz gözləri ilə görsə də, hadisələrdə öz yaxınlarını, əzizlərini itirsə də, yenə də qətlə yetirilənlərin “əksinqilabçılar” olduğunu söyləməsi, həqiqəti görə bilməkdə və dilə gətirməkdə çətinlik çəkməsi, problemin mahiyyətini dəyərləndirməkdə rus bolşeviki, erməni daşnakı kimi düşünməsi məsələsini qabartmış, nəticədə bu gün də aktual səslənən mükəmməl bir Hüseyn obrazı yaratmışdır.
Əsərdə yazılırdı: “Şamaxı hadisəsi Krım, Türküstan hadisələri kimi, Hüseyni o qədər düşündürmədi. Çünki müəqqəq (doğru) mənbələrdən aldığı məlumata görə, o türk ocaqlarında qırılanlar “əksinqilabçılar” idi. Fəqət indi isə Bakı həyəcanlı günlər keçirirdi. Şəhər od içində yanırdı. Pulemyot, top, tüfəng, qurşun səsi ilə paraxodların bombardmanı, cəmaətin qışqırığı, çoluq-çocuğun, qadın-qızların ah-fəryadı məhşəri anladırdı. Ölən, yanan, qaçan, çığıran, dağıdan, kəsən, kəsilən bir-birinə qarışmışdı… Dəstə ilə qadınlar, qızlar, qocalar başları açıq, ayaqyalın evdən-evə, küncdən-küncə qaçırdı. Bu nə üçün idi?! Bunlar türk-islamlar idi. Bunlar hürriyyət, muxtariyyət arzulayanlardı. Bunlar əsrlərlə əsarət, əziyyət, həqarətdən usanmış, daha insancasına yaşamaq arzu etmişlərdi. Ona görə cəzalanıblar. Əksinqilabçıdılar. Yəni “Velikorus” imperialistliyinə tabe olmaq istəməyirlər. Bilməm, bunları Hüseyn görürmü?!”
Posted on

Məhəmməd Hadi - "Qəhrəman türk əsgərlərinə"

Azərbaycanın köməyinə gələn Qafqaz İslam ordusunun baş qərargahı Gəncədə yerləşirdi. Həmin dövrlərdə Gəncədə olan Məhəmməd Hadi onların Azərbaycana köməyini sevinclə qarşılamış və 1918-ci ildə
“Qəhrəman türk əsgərlərinə” şeirini burada yazmışdır.
Qorxmaz yürekli ərləriz,
Həp əsgər oğlu əsgəriz.
Türk oğlu qaçmaz hərbdən,
Qeyrətliyiz, cəngavəriz.
Türk milləti, türk milləti,
Qəhr etdi canlı zülməti.
Əlhəmdüillah parladı
Türkün hilalü şövkəti.